DE KRACHT VAN DE LEEFWERELD LOGICA

Foto: olifantenpaadjes zijn voorbeelden van de leefwereldlogica, terwijl stedebouwers en architecten denken vanuit de systeemlogica.

De leefwereld: neem bijvoorbeeld een samengesteld gezin versus een bedrijf. In een gezin reageren de leden direct op elkaar, vaak vanuit emotie. Er worden mondelinge afspraken gemaakt, waarden worden voorgeleefd. Er wordt ruzie gemaakt, zaken worden uitgepraat. Maar er is geen vergadering achter tafels, geen notulen, geen laptop die opengaat, geen mission statement. Het gebeurt narratief, volgens de logica van de leefwereld. Stel dat de ouders hun geduld verliezen, dan trekken ze een grens. Regels over schermgebruik, over slapen, elkaar informeren, eten voorzien, de tuin onderhouden, de vuilnisbakken buitenzetten – het wordt allemaal geregeld, maar niet zoals in een bedrijf. Het gebeurt zoals mensen nu eenmaal samenwerken in het leven zelf, continu regelen en bijsturen.

Of denk aan een kleinschalig restaurant dat gerund wordt door de kok die ook eigenaar is, of aan een Airbnb waar je de gastvrouw ontmoet, in vergelijking met een eigenaar die er een systeem van heeft gemaakt en zelf niet meer zichtbaar is. Het zijn gradaties waarin de logica van de leefwereld in spanning staat met deze van de systeemwereld.

Het onderscheid tussen de logica van de systeemwereld en die van de leefwereld kan, naar mijn idee, organisaties menselijker en ecologischer maken. Het biedt ook de mogelijkheid om de wendbaarheid (the law of requisite variety) in een systeem te vergroten, zodat een organisatie soepeler door een transitie beweegt.

Mijn pleidooi: de leefwereld volgt ook een vorm van management. Als het goed is, volgt het een bepaalde logica. Het is effectief en zorgt vooral voor snelle bijsturing en weerbaarheid. Denk maar aan een gezin dat plotseling voor een ziekte of ongeval komt te staan.

We hebben nu al 150 jaar organisaties gebouwd op het bureaucratisch model zoals Max Weber dat beschreef: hiërarchie in bevelvoering, regels en procedures, functionele (niet-persoonlijke) relaties, taakverdeling. Maar vergis je niet: de logica van de leefwereld speelt ondergronds. Denk aan de roddels bij het koffieapparaat, het lobbyen in achterkamertjes, gaan lunchen met de juiste persoon.

De logica van de leefwereld zou methodisch onderdeel kunnen worden van de systeemwereld. Die methoden brengen we nu als trainers, coaches en facilitatoren van buitenaf aan: kampvuurgesprekken, verbindende communicatie, systemisch leren kijken, deep democratie, #wickedskills. Het zijn informelere manieren van samenwerken en organiseren. Als we managementwijs deze logica meer omarmen zullen systemen adaptiever worden meer levend zijn en vlotter door transities gaan.

De hiërarchie en bureaucratie raken dan verlost van hun valkuilen: dat de mens met een sedentaire mindset zich als een ‘docile body’ gedraagt in het panopticum, zoals Michel Foucault dat zo plastisch verwoordde. Er is meer leven nodig in de systemen!

Stay true to yourself. Bring energy and authenticity into the system.