EMBODIMENT VAN DE MINDSET VAN ACTIVISTEN
Een deelnemer heeft stiekem een foto van mij genomen tijdens de corporate activist opleiding. Toen ik de foto zag, moest ik glimlachen. Want ja, zo stond ik inderdaad ontspannen én stevig terwijl ik drie mensen aan het beluisteren was in hun gesprek.
De manier hoe je letterlijk en figuurlijk staat, was op diverse momenten het onderwerp van feedback. Zo was er een deelnemer die in de check-in en check-out asymmetrisch stond, links en rechts. Een andere deelnemers wiebelde een beetje tussen voor en achter.
Als facilitator van verandering is hoe je staat een doorslaggevende factor. Een deelnemer zei in de take away 'jij wijkt niet, je blijft staan, dat wil ik ook meer doen'. Ik heb nooit het gevoel dat ik vast sta. Ik kan wel bewegen maar als het er op aankomt, ga ik staan en het is de ander die zich moet verhouden met mijn richting, de richting waarin ik geloof. Dat gebeuren is geen debat maar een ontmoeting met heldere posities en het open laten van de kruisbestuiving.
Dankzij deze groep heb ik begrepen wat de essentie is van mijn visie op het werkzame deel van activist zijn voor professionals binnen organisaties: de merkwaardige combinatie van 'presence', je diepe verbinding met de andere, je respect voor de ander zijn positie en tegelijk het onwrikbaar positioneren van datgene waarin je gelooft. Je hoeft de ander dus niet via allerlei manipulaties en methoden te gaan beïnvloeden. Wees je zelf in alle duidelijkheid. Doe dat liefdevol, maar duidelijk! Maak je punt.
Het speerpunt van de corporate activist opleiding is NIET het aanreiken van een of andere magische verandermethodiek, maar WEL het helpen van deelnemers in het vinden van hun geloof en hen helpen daar onwrikbaar in te gaan staan. Vandaar dat ik zei: je bent hier niet in een cursus 'hoe succesvol veranderen'. Het is een meta-cursus waarin je geholpen wordt je eigen veranderkundig geloof te vinden en daar in te gaan staan.
Eigenlijk is die betrachting hetgeen ik altijd en overal doe in mijn werk, jou helpen voor iets te gaan staan, want het groter geheel heeft mensen nodig die het goede niet in een klein hoekje van hun werk doen, maar het goede openlijk, publiek, groot en stevig neerzetten. Dat is de betekenis van de foto. Zoals een deelnemers zei: 'ik wil leren een ontspannen activist zijn'. 'Hart en hard' zei een ander, 'en het hart is leidend'.
Hopes for a better world rest in the fearlessness and open-hearted vision of people who embrace life.
- John Lennon
Activisme op maat van professionals: vijf kenmerken
1. Een activist-professional klaagt wantoestanden aan en stelt patroondoorbrekend gedrag. Je doet een actie (vandaar de keuze voor het woord activisme in plaats van 'idealist' of 'pionier'). Praten, vergaderen, analyseren om oorzaken te zoeken of reflecteren is geen activisme. Iets aanklagen, is activisme als het leidt tot acties om verandering te bewerkstelligen. In geklaag blijven steken is een valkuil. Je moet het lef hebben om ten gunste van een ideaal je kop boven het maaiveld uit te steken en liefst een patroon te doorbreken en een nieuw patroon te experimenteren dat aantoont hoe het anders kan. Je durft afwijken van 'braafheid', groepsdenken en rationaliteit. Je neemt risico en durft emotie (buikenergie) inzetten. Door dat te doen durf je afwijken van het gedrag dat voorgeschreven is in je functie.
2.Een activist-professional werkt verbindend, dialogisch, geweldloos.Je gaat niet schreeuwen, vechten of vernietigen. Je durft, binnen een dialoog en vanuit een liefdevolle mindset je punt maken. Je actie is geweldloos maar wel geweldig, sterk. Dit aspect sluit aan bij 'nieuwe autoriteit'. Je bent constructief en bouwt iets op en doet dat samen met anderen.
3.Een activist-professional werkt van binnenuit maar situeert zijn thema in grotere gehelen. Je kijkt als dienstverlenende professional breder dan alleen het welzijn van je cliënt. Je hebt een maatschappelijke bewustzijn dat je werk omvat. Je situeert je werk in grotere gehelen en historische ontwikkelingen. Je bent activistisch in je vakgebied of sector. Dat ken je van binnenuit. Je gebruikt je beroepskennis als argumentatie voor zijn acties. Je mikt op paradigmatische verschuivingen. Het gaat niet over iets oppervlakkigs maar je hebt inzicht in dieptepatronen die bepaalde praktijken vasthouden in ongunstig functioneren. Je weet op welk punt er innovatie of verbetering mogelijk is, daarmee is je activisme tegelijk vakgebied ontwikkeling, sectorale ontwikkeling of ontwikkeling van de politieke inbedding. Gevolg hiervan is dat je geëngageerd bent in een lange termijn ontwikkeling.
4. Een activist-professional werkt in een veranderkundig model dat eigen is aan sociale bewegingen. Je limiteert je niet tot een veranderproject, verandermanagement of een probleemoplossende aanpak. Als pionier van een sociale beweging neem je persoonlijk leiderschap en verzamel je volgers ten einde een rimpeling ten goede te laten ontstaan en een luide stem te doen klinken. Daartoe ben je veranderkundig bekwaam op micro, meso en macro niveau (persoonlijk, interpersoonlijk en systeembekwaam).
5.Een activist-professional managet zijn meervoudige loyaliteit. Je bent loyaal aan je opdrachtgever of werkgever, loyaal aan je cliënt, loyaal aan het welzijn van het geheel waartoe je behoort, loyaal aan de beroepsstandaard van je beroepsgroep en je bent loyaal aan je eigen professioneel geweten. Je stelt je niet tegenover je werkgever of opdrachtgever of stakeholder. Je bemiddelt tussen verschillende loyaliteiten. Daardoor slaag dje er in je werk te behouden en deel te blijven van het geheel. Door de meervoudigheid van loyaliteiten is activistisch bezig zijn een quasi spirituele oefening in mens-zijn.
Voorbeelden
De activist-ambtenaar:hij durft afwijken van zijn bureaucratische trouw aan zijn functie. Hij zoekt de grijze zone op ten gunste van het goede voor inwoners.
De activist-hulpverlener/zorgverlener/pedagoog/psycholoog: kaart structurele barrières aan (bv. discriminatie, ongelijkheid, politieke inbedding) en doet in zijn praktijk zelf innoverende patronen die een meer ecologisch-ethisch mens- en wereldbeeld tonen.
De activist-wetenschapper: kiest ervoor om zijn onderzoek te koppelen aan maatschappelijk engagement. Durft zijn werk popularisering en een mening neerzetten.
De activist-sociaal werker: klaagt systeemfouten aan die bepaalde wantoestanden in stand houden. Doet zelf nieuwe patronen ten gunste van de cliënt.
De activist-leraar/docent: niet alleen lesgeven, maar ook het curricula kritisch bevragen, actief participeren in onderwijsvernieuwing, betrokken zijn bij maatschappelijke organisaties, onder de radar niche experimenten doen.
De activist-journalist: durft radicaal te gaan voor eerlijk nieuws, is klokkenluider en bericht zaken die in reguliere media niet besproken worden.
De eco-activist: geeft stem aan niet menselijke levende wezens en natuur.
Hindernissen: waarom professionals aarzelen activistisch te zijn
1. Ze zitten in de gouden kooi en vrezen dat hun baan in gevaar komt.
2.Ze hebben te weinig geïnvesteerd in persoonlijke ontwikkeling waardoor ze blijven functioneren in een 'socialised mindset'.
3.Ze durven niet in conflict gaan, kiezen liever voor harmonie, ook al is dat slechts oppervlakkig.
4.Ze leven met een definitie van professionele identiteit uit de XXe eeuw (waarin je behoorde objectief, afstandelijk en rationeel te zijn).
5.Ze zijn van nature geen rebelse karakters en zijn opgevoed zonder veel maatschappijkritische insteek.
6.Hun eigen loopbaan ambitie is belangrijker dan authentiek hun professioneel geweten volgen en daarom spelen ze het spel mee.
Incompany training 'je medewerkers als activist'
Propositie: "geef me een gemengde groep medewerkers (waaronder uitvoerenden, teamleiders, staf en directie, gender divers, leeftijd divers) die zich herkennen als rebels, idealist of activist en bereid zijn de organisatie op een hoger niveau te tillen". We verzamel deze trekkersgroep, maken er een tribe van en trainen de deelnemers om pioniers te zijn op de werkvloer. De opdracht van de trekkersgroep is alle medewerkers op een hoger niveau te tillen in hun professioneel en maatschappijbreed bewustzijn.
Speerpunten kunnen zijn: 1.Leren reflecteren over ontwikkelingen in het eigen vakgebied, 2.toekomstige uitdagingen in de sector onder ogen zien en de gevolgen voor de eigen beroepsrol doortrekken, 3.systeemfouten in kaart brengen en acties bedenken om deze te verbeteren, 4.cultuuromslag van bureaucratische silocultuur naar 21e-eeuwse professionals die thematisch samenwerken.
De training van de trekkersgroep speelt zich af op micro niveau (persoonlijk functioneren), meso niveau (leren beïnlvoeden en faciliteren) en macro niveau (systeembekwaamheid, strategie, wicked problems, sociale beweging). Voor deze training wordt gebruik gemaakt van de Wicked Skills. Dit zijn immers de generieke vaardigheden om op de drie niveaus excellent te functioneren.
Na een maandenlang traject met de trekkersgroep is het tijd voor large scale interventions (groepen van bv 80 en daarin subgroepen gefaciliteerd): collega's worden meegebracht en ook geintroduceerd in de wicked skills.
Na een aantal large scale interventions, wordt het MT en de HR ingezet om de opbrengsten te verankeren in beleid, visie en patronen van rekruteren, leiden, opleiden, beoordelen, vergaderen, enz.
Literatuur
Beveren, L. van, Roose, R., & Bouverne-De Bie, M. (2024). Reflexieve professionalisering in sociaal werkpraktijkontwikkeling, onderzoek en onderwijs: De vitale uitdaging van democratische burgerparticipatie. Universiteit Gent. https://biblio.ugent.be/publication/01HAC1DDNEJE1F2BTPX6H5H4AY
Fokkema, S., & Swart, S. (2021). Handboek bewonersparticipatie. Platform31.
Glas, G. (2025). De psychiater als activist. Tijdschrift voor Psychiatrie, 67(2), 87–93.
Kramer, M. (2022). Ben jij al activist? Hoe je van binnenuit organisaties in beweging krijgt. Boom Uitgevers.
Miller, A. (2023). De activistische zorgprofessional: Professionele identiteit in tijden van klimaatcrisis. Tijdschrift voor Gezondheidszorg en Ethiek, 33(4), 215–224.
Nederlandse Vereniging van Verpleegkundigen (V&VN). (2022–2024). Dossiers en themastukken over verpleegkundig activisme. Tijdschrift voor Verpleegkunde (TvZ).
Redactie De Psycholoog. (2023). Waarom psychologen in actie moeten komen voor het klimaat. De Psycholoog, 58(9), 12–16.
Sociale Vraagstukken. (2024, 7 maart). Vlaamse sociaal professionals: “Neem afscheid van jullie beleidsbraafheid.” SocialeVraagstukken.nl. https://www.socialevraagstukken.nl
Borkoski, C., & Roos, M. (2021). Listening to and crafting stories: Cultivating activism in online doctoral students. Impacting Education: Journal on Transforming Professional Practice, 6(2), 119–130.
Goode, T. (2020). What does professional activism look like? Washington State Nurses Association Journal.
Hunter, I., Emerald, E., & Martin, G. (2013). Participatory activist research in the globalised world: Social change through the cultural professions. Springer.
Reeser, L. C. (1992). Professional role orientation and social activism. The Journal of Sociology & Social Welfare, 19(2), 123–138.
Sabat, I. E., Martinez, L. R., & Wessel, J. L. (2015). Neo-activism: Engaging allies in modern workplace discrimination reduction. Industrial and Organizational Psychology, 8(4), 495–502.
Sager, T. (2016). Activism by lay and professional planners: Types, research issues, and ongoing analysis. PlaNext: Next Generation Planning, 3, 31–53.
Yeatman, A. (1998). Activism and the policy process. Allen & Unwin.
Interesse voor een lezing, workshop of intake voor een incompany, stuur een mailtje:
Rudy Vandamme, Ph.D.
vandammerudy@telenet.be