DUURZAME ZEEBODEM - nog zo'n wicked problem.

Ik dacht altijd dat de Noordzee één grote waterplas was. Maar kijk naar een kaart van de zee en je ziet iets anders: een lappendeken van zones, bestemmingen en claims. Windmolenparken, scheepvaartroutes, visserijgebieden. Iedereen wil zijn stukje zee.

Dat ontdekte ik vandaag op Oostende voor Anker. Tussen de vele standjes en overheidsdiensten raak ik in gesprek met een wetenschapster. Miljoenen euro's gaan naar wetenschappelijk onderzoek om de Noordzeebodem duurzamer en ecologischer te maken. Dat is nodig, want de realiteit blijft dat vissersboten met hun netten over de bodem schrapen om platvis op te jagen. Daarbij wordt niet alleen vis gevangen, maar ook een rijk bodemleven verstoord of vernietigd.

Ik dacht dat de zee gewoon zichzelf kon zijn. Maar ook hier botsen belangen op elkaar. "Hoe komt het dat duurzaamheid zo moeizaam vooruitgaat, ondanks alle goede intenties?" vraag ik.

Na een half uur hoor ik opnieuw de bekende patronen van een wicked problem. Sectoren werken vanuit verschillende belangen, dat is normaal. Maar het overleg om het algemeen belang te vrijwaren, is in het ontwerp van de 'fabric of society' niet voorzien. Bevoegdheden zijn versnipperd tussen nationale en Europese niveaus. De systeemwereld struikelt over zichzelf.

Daar komt nog het silo-denken bovenop. Elke actor heeft zijn eigen identiteit en succescriteria. Wetenschappelijk onderzoek wordt sterk gestuurd door een cultuur van excellentie en publicaties, vertelt mijn gesprekspartner. Stakeholders zoals de visserij worden vaak pas laat betrokken. Daardoor blijft de maatschappelijke impact van onderzoek kleiner dan mogelijk is.
Er zou veel gewonnen worden als onderzoekers, beleidsmakers, bedrijven en gebruikers bij het ontwerp van onderzoek samenwerken. Dan ontstaat niet alleen kennis, maar ook een gezamenlijk leerproces waarin het algemeen belang geleidelijk zichtbaar wordt. Nu moet de impact vooral komen uit de onderzoeksresultaten achteraf.

Opnieuw kom ik uit bij dezelfde conclusie: transdisciplinaire samenwerking vanaf het begin maakt een wezenlijk verschil. Ode aan de KU Leuven Institute for the Future.

En dat is niet alles. Er lopen ook nog enkele ego's rond. En een directeur die liever de kantjes ervan af loopt.

Zolang actoren niet leren gelaagd denken en overleggen, blijven ze gevangen in hun eigen perspectief. Daarom blijf ik mijn hoop vestigen op bewustzijn van patronen, persoonlijke ontwikkeling, gelaagde samenwerking en educatie in transitiedenken.

Duurzame verandering begint niet bij techniek en oplossingen, maar bij de manier waarop wij leren samenwerken rond wat van iedereen is. #deepevolvement als mindset en #wickedskills als set generieke vaardigheden om overleg tussen alle specialisten en betrokkenen vlot te laten lopen - dat is mijn missie voor de volgende jaren.