JEZELF GRAAG ZIEN

“Jammer dat ik geen foto van je zie op je LinkedIn-profiel, dat helpt me verbinden,” schreef ik in een mail naar een potentiële klant. In de online intake zei ze: "foto’s, dat is niks voor mij. Ik pak niet op foto’s". Daar zit veel kwetsbaarheid onder.

Veel mensen vinden zichzelf lelijk. Ze zien meteen rimpels, asymmetrie, moedervlekken, foutjes. Lachen op foto voelt gemaakt. En als je niet meer mag lachen, zoals op je pasfoto, is het al helemaal niet om aan te zien. Een foto wordt een oordeel. Dat zegt iets diep persoonlijks: hoe weinig mild we vaak naar onszelf kijken. En tegelijk iets maatschappelijks: de normen die ons leren dat we er zus en zo moeten uitzien.

Ik heb ooit, uit artistieke zelfverdediging, een fotoalbum gemaakt met al mijn mislukte zelfbeelden, om komaf te maken met mijn zelfverwerping. Onlangs vond ik het terug in mijn drie bananendozen. Vooral mijn pasfoto van mijn achttiende heb ik jarenlang gehaat. Dat manneke was duidelijk nog geen man. De foto’s erna tonen vooral verwarring die ik als filosofiestudent had. Veertig jaar later kijk ik met mildheid.

Vandaag is er een uitweg: als je niet ‘pakt op foto’s’, laat AI een hyperrealistische, betere versie van jezelf maken. Iedereen herkent je — maar dan gepimpt. Of maak een avatar van jezelf dat eeuwig meegaat.

Met AI gaan we steeds meer leven in simulacra: opgewaardeerde beelden die het ideaal weergeven van de perfecte vrouw en man. Ik vind het verontrustend, want de realiteit wordt er mee gediskwalificeerd. Anderzijds is schoonheid toch ook een menselijke waarde, iets om van te genieten.
Daarom raakt de fotografie van Christopher Anderson me zo. Hij zoekt niet het mooie beeld, maar de onverbloemde werkelijkheid achter het gelaat. Zijn foto’s van het Witte Huis confronteren met iets verontrustends: hoe vaak we schoonheid onbewust gelijkstellen aan goedheid.

Misschien willen we dus mooi zijn om door de ander als goed bevonden te wordenn en er zo bij te horen. Daarom moeten we volgens mij weerwerk leveren tegen gepimpte beelden en virtuele simulacra.

Goedheid is een ervaring tussen mensen, geen visueel beeld. Goedheid is een gevoel. En eenmaal je dat voelt, wordt de andere mooi. Maar zoals gezegd: wat te doen met ons verlangen naar visuele schoonheid?