TRANSITIE: WAT KUN JE DOEN?
"De toekomst wordt gebouwd in de onderstroom," zegt Jan Rotmans. Overal tonen transitie-initiatieven dat het anders kan. Toch lopen veel mensen rond met het gevoel dat het niet opschiet. Dat al die prachtige initiatieven niet worden opgeschaald. Dat dominante instituten blind en doof blijven voor wat er in de onderstroom groeit. In het nieuws gaat het vooral over oorlogen, misdaad en rampen. De bovenstroom – het regime van dominante spelers, instituties, belangen en financieel gewin – draait grotendeels verder zoals voorheen. Business as usual levert nog steeds te veel op om er mee te stoppen. Dat versterkt het beeld dat de toekomst één en al ellende is.
Er zijn nochtans veel platformen die het goede nieuws brengen. Alleen bereiken die verhalen de massa nog niet. Ze dringen onvoldoende door in het collectieve bewustzijn. Wie dagelijks bezig is in de bovenstroom, heeft vaak weinig zicht op wat er aan het ontstaan is.
Wat kun je doen?
1. Je kunt geduldig wachten tot de onderstroom vanzelf zichtbaar wordt in het collectieve bewustzijn. Geduld is een deugd; transities zijn langetermijnontwikkelingen.
2. Je kunt vernieuwende initiatieven in de kijker zetten. Haal het uit de schaduw, breng het op sociale media en maak het zichtbaarder.
3. Je kunt in de bovenstroom pionier zijn, als professional activistisch uit de hoek komen (dat doe ik met mijn aanpak #wickedskills #deepevolvement #dragonmastery #corporateactivist).
4. Je kunt in de bovenstroom, in je familie of op je werk een rolmodel zijn voor hoe het anders kan. Gewoon anders doen en tonen dat je gelukkig bent met je keuzes.
5. Je kunt je omgeving bestoken met socratische vragen, luis in de pels, omdenken, inspireren, collega's wakker schudden.
Het komt er telkens op neer dat de onderstroom verweven geraakt met de bovenstroom. Dat is de volgende stap in het transitiegebeuren. Niet in je eigen bubbel blijven van onderstromers, maar verbinden, het gesprek aangaan. Ik kwam tot dit inzicht dankzij de aanpak van Herve Vanden Eede die het gezondheidscongres organiseerde waarvan ik en velen voelden: dit hebben we meer nodig: de ontmoeting tussen alle actoren binnen een sector. Netwerken opzetten, dialogeren, debat voeren, de kruisbestuiving tussen onderstromers en bovenstromers maximaliseren. De Fabric of Society® is daarom een goed gekozen naam.
In de ontmoeting tussen onderstroom en bovenstroom ontstaat vaak vuurwerk. En precies daar verspreiden zich de rimpelingen van wat we transitie noemen. Daarvoor hebben we facilitatoren en bemiddelaars nodig die weten hoe ze verschillende visies in gesprek met elkaar kunnen brengen. Het brengt me levenslust om daar aan bij te dragen.
Foto: we willen Hervé helpen om dit belangrijke werk vol te houden: de ontmoeting tussen onderstroom en bovenstroom blijven faciliteren. Met negen systeem- en transitiedenkers in mijn appartement te Oostende, met zicht op het zeetje.
Transities zijn geen lineaire processen, maar fundamentele veranderingen in hoe we denken, produceren en leven. Ze vragen niet alleen om nieuwe technologieën, maar om een andere cultuur, nieuwe waarden en vaak ook om het loslaten van oude belangen. Dat maakt ze pijnlijk, traag en onvoorspelbaar – maar ook onvermijdelijk als we de toekomst serieus nemen.
- Mariana Mazzucato
Dé KANTELING IS EEN GESTALTSWITCH IN JE BEWUSTZIJN
Er zijn mensen die hopen dat de kanteling erin zal bestaan dat de vele transitie-initiatieven in de onderstroom uiteindelijk zullen zegevieren. Dat hoop ik ook. Het zou de wereld mooier, menselijker, ecologischer, liefdevoller en rechtvaardiger maken – voor onszelf, voor andere levende wezens en voor Gaia.
Je kunt daarop wachten of er actief aan meewerken. Maar volgens mij ligt de grootste hefboom in een gestaltswitch van ons bewustzijn. Waarom wachten op bewijzen als het ook een kwestie is van waarnemen, hopen en geloven?
De kanteling versnelt wanneer je anders waarneemt, anders interpreteert en je hoop op een andere manier opbouwt. Veel mensen laten hun schouders hangen, zijn sceptisch over de toekomst en spreken sarcastisch over de krachten in de wereld. Als je in de huidige wereld een konijn ziet, dan voel je je ook een konijn.
Ik zie vandaag een eend. De keuze om te zeggen dat de transitie al volop bezig is, dat de mensheid al een richting gekozen heeft, is een performatieve daad, zoals Wittgenstein het bedoelde. Door het zo te zien en uit te spreken, ga je het ook voorleven. En daardoor versnel je mee de transitie.
Konijn of eend: het wordt deels een self-fulfilling prophecy. Hoe je kijkt en in het leven staat, is een vorm van activisme. Te veel mensen blijven gevangen in sceptische bui, het oude westerse idee: eerst zien, dan geloven. Misschien is het net omgekeerd: als je gelooft en het beleeft, ga je het ook zien.
Hoe je de wereld ervaart, is vaak een projectie van je diepste binnenste. Waar gaat de energie van je ziel naartoe? Naar een verslaving aan slecht nieuws, naar de tragiek van het leven? Of naar het verbeelden van een nieuwe fase in de ontwikkeling van de mensheid?
Elke transitie begint met een gestaltswitch in bewustzijn, in de manier waarop je kijkt en ervaart. Daar ligt het begin. Vitaal leven is een doel op zich. Het is ook een middel: om mentaal gezond te blijven én om de grote tankers van onze tijd te helpen keren.
Volgens mij maakt die keuze voor vitaliteit deel uit van de nieuwe spiritualiteit die vandaag opkomt en onderdeel is van de transitie. Ongeacht je gezondheid, financiële situatie, relaties, het klimaat of de politiek. Kies ervoor het leven door je heen te voelen stromen. Kies voor positiviteit. Ik kan het zeggen, omdat ik het zelf ervaar: ondanks mijn medische toestand en mijn leeftijd voel ik me vitaler dan ooit, creatiever dan ooit. Mijn chakra's zijn goed gealigneerd. En ik ga lekker door om meer mensen te inspireren hoe ze kunnen bijdragen aan het versterken van de onderstroom en het verbouwen van de 'bovenstroom'