EMBODIMENT als onderwijsvernieuwing

De kwaliteit van het onderwijs opkrikken? Zolang het klasgebeuren gestoeld blijft op macht, controle ('klasmanagement') en kennisoverdracht, hoeven we niet te verwachten dat leerlingen intrinsiek gemotiveerd blijven om te leren. Ze leunen dan achterover met de houding: “Als ik toch geen eigenaar mag zijn van mijn leerproces, zeg dan maar wat ik moet doen.”

Daarom hebben velen, in navolging van John Dewey, gekozen voor ervaringsleren, 'learning by doing' en zelfgestuurd leren. Maar de leerkracht afschaffen en leerlingen volledig aan zichzelf overlaten, is een verarming.

Tussen 'teacher-centered' en 'student-centered' bevindt zich een derde paradigma: 'relationship-centered' onderwijs. In deze benadering werken leerkracht en leerling, ondanks/dankzij hun verschil in kennis en ervaring (Vygotsky), samen in een sfeer van menselijke gelijkwaardigheid. Leren wordt daarbij verbonden met persoonlijke ontwikkeling – wat Gert Biesta subjectificatie noemt. Voeg er gelaagdheid aan toe: de klas als oefenplaats voor samenleven (socialisatie) in een complexe wereld en toekomst vol uitdagingen.

Een dergelijk ontwikkelingsgericht onderwijs vraagt ook een andere identiteit van de leerkracht. Die is niet alleen expert of wijze oudere, maar ook facilitator van groepsprocessen en coach van individuele leertrajecten. Het vraagt een meerstemmige invulling van het leraarschap.

Vanuit embodiment en enactivisme rijst vervolgens de vraag hoe we het klasarrangement vormgeven. Veel leerkrachten staan er niet bij stil hoe hun positie voor de klas – rechtstaand, luidsprekend, van bovenaf kijkend – door jongeren evolutionair gecodeerd wordt als macht en intrusie. Het is dan niet verwonderlijk dat leerlingen wegkijken, zich terugtrekken of zich uiteindelijk aanpassen aan een systeem dat gehoorzaamheid beloont.

Dat we nauwelijks nog voelen wat een klasopstelling doet met de onderwijsbeleving, toont hoe diep disciplinerende mechanismen (Foucault) in ons onderwijs verankerd zijn.

Is het dan verrassend dat veel leerlingen weerstand ontwikkelen tegen nieuwe vakken of initiatieven? Of het nu gaat om leren leren, burgerschap, sport, natuur, kunst of muziek: activiteiten die ze buiten school vaak met plezier beleven, verliezen hun aantrekkingskracht zodra ze worden ondergebracht in een onderwijsparadigma dat nog sterk de kenmerken van de negentiende eeuw draagt.

Kwaliteit opkrikken doe je met een fundamentele herziening van de relaties en de fysieke opstelling in het klasgebeuren.

Dit naar aanleiding van de Dragon Mastery® webinar waarin leerlingen op een speelse manier leren reflecteren over HOE ze bezig zijn, maar, zo zei iemand, misschien moeten eerst de docenten en directie leren reflecteren HOE ze met onderwijsvernieuwing bezig zijn.... de durf hebben om het paradigma te zien.