ONDERWIJSTRANSITIE – teken de petitie

Lerarentekort? We halen zij-instromers binnen. Dalende leerprestaties? De lat moet hoger. Jongeren met een korte aandachtsspanne? Smartphone weg. Te weinig burgerschap? Voeg een vak burgerschap toe. Gebrek aan inspirerend leiderschap? Een studiereis naar Finland, gevolgd door de vaststelling dat het hier toch anders is.

Overal hoor ik oplossingen. Maar nergens hoor ik het woord 'onderwijstransitie'. Wat ik wel hoor, is symptoombestrijding, brandjes blussen en nóg harder werken binnen een systeem dat zelf steeds meer onder druk staat. Gemor over minister Demir lijkt doekje voor het bloeden.

Van transitiewetenschapper Jan Rotmans leerde ik anders kijken en denken:
- Eerst zie je dat veel oplossingen vooral symptomen bestrijden – en vaak nieuwe problemen creëren.
- Vervolgens onderzoek je het paradigma onder het systeem. Ons onderwijsmodel draagt nog steeds de logica van de industriële samenleving in zich: standaardiseren, controleren, produceren.
- Daarna stel je opnieuw de fundamentele vraag die pedagogen zoals Gert Biesta centraal stellen: waartoe dient onderwijs eigenlijk?
- Je ontwikkelt een langetermijnvisie die verder gaat dan de volgende verkiezingen of de volgende PISA-score.
- Je speurt naar vernieuwende initiatieven die vandaag al experimenteren met andere vormen van leren.
- Je creëert als overheid de wettelijke en financiële voorwaarden die deze pioniers vleugels geven.
- En je accepteert dat transitie betekent: leren, bijsturen, falen, opnieuw proberen en uiteindelijk doorbreken.

Daarom heb ik deze petitie ondertekend: https://lnkd.in/eYXWGgEU

Niet omdat ik er persoonlijk beter van word – ik woon niet eens in Nederland. Wel omdat ik weet dat één van de krachtigste hefbomen in elke transitie het opschalen van werkende alternatieven is.

Verandering begint zelden in het centrum van het systeem. Ze begint aan de randen, bij pioniers die laten zien dat het anders kan. Wanneer wetgeving ruimte maakt voor nieuwe onderwijsvormen, geeft ze precies die pioniers de wind in de zeilen die nodig is om van experiment naar beweging te groeien.

Als je zelf geen ondernemende rebel of activist bent, dan is je stem geven aan een pionierend initiatief een belangrijke bijdrage. Pioniers hebben volgers nodig. Transities draaien op de kwantiteit van mensen die hun steun betuigen voor innovaties. Krachtige alternatieven zullen het hermetisch bastion van de huidige business as usual ontkrachten.

En dat is niet alles. Er lopen ook nog enkele ego's rond. En een directeur die liever de kantjes ervan af loopt.

Zolang actoren niet leren gelaagd denken en overleggen, blijven ze gevangen in hun eigen perspectief. Daarom blijf ik mijn hoop vestigen op bewustzijn van patronen, persoonlijke ontwikkeling, gelaagde samenwerking en educatie in transitiedenken.

Duurzame verandering begint niet bij techniek en oplossingen, maar bij de manier waarop wij leren samenwerken rond wat van iedereen is. #deepevolvement als mindset en #wickedskills als set generieke vaardigheden om overleg tussen alle specialisten en betrokkenen vlot te laten lopen - dat is mijn missie voor de volgende jaren.