BOTTOM-UP VERANDEREN IN ORGANISATIES?

“Werk jij eigenlijk wel bottom-up?” vroeg een student me tijdens een masterclass die ik mocht geven voor social work van de Hanze/NHL Stenden hogeschool. Docent Jaap Ikink houd ervan dat studenten stevig nadenken.

Bottom-up klinkt democratisch en een goed idee. Maar doe ik dat wel? - dat is een stevige vraag voor mij. Want hoe ik het doe: ik verzamel samen met de opdrachtgever wakkere medewerkers in een gangmakersgroep en we werken rond een vraagstuk. Vervolgens kies ik voor de filosofie van sociale bewegingen: laat het rimpelen. We betrekken steeds grotere kringen. En ja — later komt ook de hiërarchie in beeld om keuzes te verankeren in strategie en HR-processen. De leiding zet dan een richting uit om alle medewerkers duidelijk te maken dat er een ‘nieuwe normaal’ is - voortaan doen we het hier zo.

Is dat dan nog bottom-up?
De tegenstelling top-down versus bottom-up helpt ons niet vooruit in een 21e-eeuwse veranderkunde. Ik werk liever met het onderscheid leefwereld – systeemwereld.

De meeste veranderingen stranden in de systeemwereld: vergaderen, beleidsnota’s uitsturen, audits schrijven, implementeren, maar het leeft niet. Beweging ontstaat in de leefwereld: dialogeren, botsen, zoeken, bijsturen, samen betekenis geven. Zoals thuis. Daar verander je ook niet via een vergadering of projectplan, wel via gesprek, frictie en eindeloos opnieuw afstemmen.

Waar de verandering start maakt me niet uit. Je kunt perfect een verandering vanuit 'de top' initiëren en een doel en kader neerzetten voor de verandering, mits je dat doet vanuit leefwereldlogica: authentiek, betekenisvol, volwassen-tot-volwassen met een erkenning van verschillen in verantwoordelijkheid.

Wat ik zelf het liefst doe, is starten met een diverse groep van gangmakers: uitvoerende professionals, teamleiders, MT, OR. Samen oefenen met de leefwereldlogica, onszelf bekwamen in de rimpeling en de leefwereldlogica consequent blijven gebruiken. Pas later schakel ik de systeemwereld (beleid, structuur, regels) in om te verankeren wat al levend is en draagvlak heeft.

Verandering is geen richting, boven of onder. Het is een logica van werken, van binnen naar buiten. Misschien is de echte vraag dus niet: “Van waar komt de verandering?” Maar: “Vanuit welke logica werk je eigenlijk?” of nog: “Waarom beperken veel leidinggevenden zich louter tot hun rationeel brein?”

De foto: met een goede camera en microfoon is er ook online dialoog mogelijk. Ik doe dit gratis voor docenten die één van mijn handboeken gebruiken - werkt voor de studenten erg inspirerend om de auteur aan het woord te horen. Begin met een docentenexemplaar aan te vragen van één van mijn vijf handboeken (www.deepevolvement.com) of organiseer een online kennismaking met mij als je docent bent in een hogeschool. Ik werk graag mee aan een nieuwe generatie professionals.